Shikoku – wyspa pielgrzymów i tradycji stali
Ten japoński region mieści się na najmniejszej z czterech wysp stanowiących terytorium Kraju Kwitnącej Wiśni. Jak każdy z nich, posiada własną odrębną tradycję, zabytki, fascynując odrębnym systemem wchodzącym w barwny świat Japonii.
Region Sikoku: Autorstwa Jeff Schmaltz, MODIS Land Rapid Response Team, NASA GSFC - MODIS NASA - https://modis.gsfc.nasa.gov/gallery/individual.php?db_date=2018-04-27, Domena publiczna, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=116847950
Historia
Od samego początku wyspa Sikoku była ważnym miejscem wzrastania kultów religijnych, przede wszystkim buddyzmu, który pojawił się na wyspie w okolicach siódmego wieku naszej ery. Przez kolejne stulecia panowała tam typowa dla Japonii sytuacja polityczna - terytorium wyspy było podzielone pomiędzy czterema, regionalnymi klanami, które nie tylko ze sobą rywalizowały, ale również nadały poszczególnym częściom Shikoku elementy własnej charakterystyki. Można było więc tam znaleźć zarówno władców - piratów, jak i tych skupionych na rozwoju rolnictwa i sił lądowych. Z czasem, już po zjednoczeniu państwa ta różnorodność była wykorzystywana na jego pożytek. Piraci, świetnie zaznajomieni ze sztuką nawigacji morskiej, ale także obroną wybrzeża, stali się protoplastami straży przybrzeżnej i japońskiej marynarki wojennej. W czasach wojny terytorium wyspy zostało ostatecznie zjednoczone z pozostałą częścią państwa japońskiego, za sprawą najazdu przeprowadzonego przez Toyotomiego Hideyoshi. Mimo to kolejne lata były wciąż pełne burzliwych powstań, starć i prób odzyskania niepodległości przez kolejne terytoria wchodzące w skład regionu.
Nowe czasy i reformy
Z czasem sytuacja uspokoiła się i Sikoku w pełni zasymilowała się zresztą Japonii i przyjęła władzę cesarską. W czasie rewolucji Meiji, wyspa szybko stała się jednym z centrów technologicznych i obyczajowych reform, które zapoczątkowano w państwie japońskim. To właśnie w tym regionie zaczęły powstawać fabryki, czyniąc go centrum przemysłowej rewolucji Kraju Kwitnącej Wiśni. Ponadto wprowadzano tam takie technologiczne nowinki, jak żarówka. Na czoło wybijało się miasto Yawatama, nazywane - podobnie jak polska Łódź - Manchesterem Sikoku. W czasie drugiej wojny światowej, wyspa była ważnym miejscem szkolenia japońskich jednostek wodnych, także tych, które wzięły udział w ataku na Pearl Harbor. Rozwijano tam również lotnictwo Japonii. Po zakończeniu globalnego konfliktu Shikoku przeszło szereg zmian. Początkowo wykorzystywano jego zasoby kopalniane, czyniąc olbrzymią szkodę środowisku naturalnemu. Jednak wraz ze wzrostem świadomości, zaczęto szukać coraz bardziej ekologicznych rozwiązań.
Kraina zamków
Burzliwe losy regionu Shikoku, wymusiły na zarządzających tym terenem, zakładanie kompleksów obronnych, które dawały schronienie przed wrogimi siłami. Dzięki temu dziś teren ten może szczycić się licznymi zamkami. Są to prawdziwe architektoniczne i inżynierskie perły, przyciągające rzesze turystów, spragnionych kontaktu z tymi niezwykłymi fortyfikacjami. Zamki na wyspie Shikoku różnią się w sposób znaczący od tego, co my - Europejczycy wyobrażamy sobie pod tą nazwą. Są to dzieła zupełnie innej kultury, ale jednocześnie spełniają podobną, defensywną funkcję. Większość z nich pochodzi z przełomu XVI i XVII wieku, więc były one świadkami procesu zjednoczenia państwa japońskiego. Wiele z nich zachowała się w świetnym stanie, po dziś dzień stanowiąc rarytas dla miłośników japońskiej kultury i tradycji, a także wszystkich tych, którzy docenią piękno tych klasycznych budowli.
Zamek Imabari: By Suicasmo - Own work, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=91131540
Innym ciekawym kompleksem, tym razem typowo wypoczynkowym jest jeden z najstarszych japońskich ośrodków termalnych, noszący nazwę Dogo Onsen. Mieści się on w samej stolicy regionu - Matsuyamie. Jego główny budynek stanowi niesamowitą wręcz mieszankę drewnianych, krętych schodów, a także unoszącej się nad nimi pary, bijącej z gorących źródeł. Ten tajemniczy, ale i fascynujący widok, stał się inspiracją dla twórców jednego z najpopularniejszych filmów anime - Spirited Away: W krainie bogów.
Pielgrzymki
Region Shikoku jest jednak przede wszystkim znany w całej Japonii dzięki swojemu znaczeniu religijnemu. Wyspa ta stanowi centrum pielgrzymkowe, dla wyznawców Buddyzmu z Kraju Kwitnącej Wiśni. Wierzący udają się tam na pielgrzymki, do słynnych 88 świątyń. Wiążą się one z postacią żyjącego w IX wieku naszej ery, japońskiego mnicha znanego jako Kukai. W czasach swojej młodości podróżował on do Chin, gdzie uczył się pod okiem mistrzów Buddyzmu, ale przy okazji rozwinął także znajomość chińskiej kaligrafii. Po powrocie do swojej ojczyzny, szybko stał się więc ważną postacią, posiadającą zaufanie cesarza. Ten zdecydował nadać mu ziemię, które później stały się miejscem założenia przez niego klasztorów. Przez lata zyskał on sławę dzięki swojej działalności, nie tylko tej stricte religijnej, ale oprócz tego Kukai odpowiadał min. za reformy w japońskim piśmiennictwie. Same pielgrzymki by upamiętnić wybitnego mnicha stały się jednak popularne lata po jego śmierci. Cały proces rozpoczął się w okresie Edo. Wówczas grupa wędrownych mędrców - Koya Hijiri - zaczęła podróżować po kraju, sławiąc wyczyny Kukaia i przedstawiając go jako prawdziwie świętą personę. Spowodowało to silny wzrost jego kultu. Z czasem wierni z całego kraju rozpoczęli odwiedzać te święte miejsca, coraz silniej popularyzując kult, a także samą wyspę. Po dziś dzień Shikoku znane jest z tego religijnego fenomenu. Cała pielgrzymkowa trasa ma około 1450 kilometrów i obejmuje 88 świątyń - miejsc w których uczył się i przebywał mistrz Kukai w czasie swojego życia. W przeszłości cała pielgrzymka trwała nawet pięćdziesiąt dni, jednak dziś, dzięki nowoczesnym środkom lokomocji, zajmuje to o wiele mniej czasu, jednak wciąż stanowi wyzwanie, a także dowód głębokiej wiary i duchowości.
Pielgrzymi na Sikoku: By Dokudami - Own work, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=32717314
Noże
Poza tym wspaniałym kulturowym, ale i architektonicznym dziedzictwem, wyspa Sikoku może pochwalić się również własnymi mistrzami sztuki wytwarzania klasycznych, japońskich noży. Głównym centrum wytwarzania ostrz jest miasto Tosa. Znajduje się tam zakład Zakuri, zrzeszająca wielu twórców, hołdujących w swojej pracy tradycyjnym metodom. Jednocześnie pracujący tam kowale starają się, by mimo użycia wysokiej klasy produktów, noże pozostały w atrakcyjnej cenie. Region ten dodatkowo szczyci się pojedynczymi twórcami, którzy wyrobili własną, prywatną markę. Jednym z najbardziej znanych kowali tworzących na tej południowo zachodniej wyspie jest mistrz Tsutomu Kajiwara również pracujący mieście Tosa. Słynie on przede wszystkim z wykorzystania w swoich dziełach rdzewnej stali Aogami #2, a także przyozdabiania ich za pomocą drewnianej rękojeści. Całość wykonywana jest ręcznie, przez co narzędzia te stanowią wspaniały pokaz kunsztu i sztuki kowalskiej.
Zakończenie
Wyspa Shikoku, mimo swojego niewielkiego rozmiaru, może poszczycić się prawdziwym bogactwem. Mamy tu do czynienia zarówno z kulturowymi fenomenami, jak słynny szlak pielgrzymkowy, a także niesamowitymi dziełami ludzkiej ręki, jak słynne świątynie czy zamki. Wszystko to, w połączeniu z ciekawą i burzliwą historią, sprawia, że to niepozorne miejsce stanowi ważny element japońskiego kolorytu.
Źródła:
- Steve McCarty Shikoku, the Pilgrimage Island of Japan [w] W. Johnston (red.), Encyclopedia of Monasticism, Chicago, 2000 r.
- https://shikokutours.com/blog/Brief-History-of-Shikoku
- https://web-japan.org/factsheet/en/pdf/02RegionsofJap.pdf