Hokkaido - surowa północ Japonii i jej burzliwa historia
Dzisiejsza Japonia jest podzielona na osiem regionów, determinowanych nie tylko kwestiami administracyjnymi, ale także ich różnorodnością pod względem kultury i historii. Razem tworzą one barwną mozaikę, która decyduje o unikatowym charakterze tego wyspiarskiego państwa. W naszej najbliższej serii przedstawimy dzieje każdego z owych terenów, będzie to więc niezwykła podróż, poprzez fascynujący świat tajemniczych i egzotycznych miejsc. Pierwszym regionem, który stanowić będzie start naszej wyprawy jest leżący na samej północy Japonii – Hokaido.
Hokkaido widziane z satelity: Autorstwa NASA - NASA, Domena publiczna, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=766583
Kim byli Ajnowie ?
Już sama ludność zamieszkująca region Hokaido, sprawia, że ten wyróżnia się na tle pozostałych. Jest to bowiem teren zamieszkiwany przez Ajnów, będących w chwili obecnej mniejszością narodową w państwie japońskim. Tak naprawdę, to właśnie oni przez wieki, a nawet tysiąclecia byli pierwszymi mieszkańcami terenów wchodzących w skład dzisiejszej Japonii. Jednak z czasem, wraz z napływem kolejnych grup etnicznych, Ajnowie byli wypierani na północ i dlatego dziś, dominują przede wszystkim, właśnie na Hokaido.
Za sprawą prowadzonych na terenie Japonii wojen i konfliktów, zmierzających do konsolidacji terytoriów wyspy, w jeden organizm polityczny, Ajnowie dostali się pod panowanie japońskich panów z klanu Matsumae w XVII wieku. Wówczas to rozpoczęła się czarna karta w historii regionu. Nowi władcy tego terenu rozpoczęli prześladowania tubylczej ludności Hokaido, mające doprowadzić do ich pełnej asymilacji. Działanie te przypominały postępowanie zaborców, próbujących zgermanizować czy też zrusyfikować Polaków w czasie zaborów.
Sami Ajnowie próbowali przeciwstawić się działaniom najeźdźców. Jednak podejmowane przez nich próby powstania kończyły się klęską, wynikającą z przewagi militarnej, a z czasem także demograficznej, po stronie agresorów. By jeszcze silniej spacyfikować dążenia niepodległościowe Ajnów, najeźdźcy nie tylko krwawo tłumili ich wystąpienia, ale dodatkowo organizowali obozy pracy, w których przetrzymywano więźniów.
Republika Ezo
Historia wyspy Hokkaido była jednak dużo bardziej złożona, a konflikty ją dotykające nie ograniczały się tylko i wyłącznie do Ajnów i przybyszów z pozostałej części Japonii. Wraz z przemianami, które zaczęły dotykać to wyspiarskie państwo, a przede wszystkim reformami Meiji, kiedy to niektóre rody, nie chciały pogodzić się z utratą dotychczasowej siły i znaczenia.
Ta sytuacja doprowadziła do wybuchu powstania, dowodzonego przez wiceadmirała Takeakiego Enomoto. Przeciwstawił się on zachodzącym na wyspie przemianom i wraz z wiernymi mu oddziałami floty, uciekł właśnie na Hokkaido, gdzie postanowił utworzyć niezależne, niepodległe państwo, pod rządami rodu Tokugawa, w którym utrzymane miałyby być dotychczasowe samurajskie tradycje.
Zdjęcie Takeakiego Enomoto (Autorstwo Nieznane - Contribution of en: PHG, Domena publiczna, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=677506)
Jednocześnie jednak, za sprawą udziału Europejczyków w secesji wyspy, nowo utworzone państewko stało się republiką, na czele której stał prezydent – pierwszą, a zarazem ostatnią personą sprawującą te funkcję był sam Takeaki Enomoto. Państwo japońskie nie tolerowało jednak tej próby uzależnienia się północnego terytorium.
Siły cesarskie szybko się skonsolidowały i wyruszyły odbić zbuntowane tereny. Do decydujących rozstrzygnięć doszło w trakcie dwóch bitew – morskiej i lądowej. Pierwsza z nich miała miejsce nad zatoką Hokodate, drugą było oblężenie fortu Goryōkaku, pierwszego w Japonii, wzniesionego zgodnie z założeniami europejskiej sztuki budowy umocnień. Tym sposobem zakończono istnienie zbuntowanej republiki Ezo (ta w sumie funkcjonowała przez pół roku, od stycznia do czerwca 1869 r.)
Opanowanie sytuacji
Po tych wydarzeniach sytuacja na Hokkaido uspokoiła się. Japońskie osadnictwo coraz silnej oddziaływało na terytorium wyspy, spychając samych Ajnów, a jednocześnie doprowadzając do znaczącego wzrostu demografii tego regionu. Funkcjonował wówczas nawet specjalny urząd Kaitakushi zajmujący się sprawami rozwoju, a także kolonizacji. Jego naczelnym zadaniem było nadzorowanie całego procesu napływu Japończyków, którzy przybywali zwłaszcza z pobliskiego Honsiu.
Z czasem, zarówno dzięki agresywnej polityce kolonizacyjnej, ale i naturalnym procesom, wyspa zaczęła się coraz lepiej integrować z pozostałymi częściami państwa. Wciąż jednak była traktowana jak rodzaj kolonii, a nie terytorium spójne z pozostałą częścią państwa japońskiego. Faktyczne zrównanie regionu z pozostałymi częściami kraju miało miejsce dopiero w 1947 roku.
Przemiany zachodziły również w przypadku samych Ajnów. Po latach marginalizacji, a w pewnym momencie nawet prześladowań, ci wreszcie zostali uznani za pełnoprawną mniejszość narodową. Jeszcze w latach pięćdziesiątych Japonia marginalizowała ich obecność, deklarując mono-etniczność kraju. Ajnowie nie poddawali się jednak i zaczęli walczyć o swoje prawa. Najpierw w latach osiemdziesiątych zaczęły powstawać szkoły uczące w języku Ajnów. Wreszcie przełom nastąpił w 1997 roku, kiedy to rząd Japonii przyjął Ustawę o promocji kultury i tradycji Ajnów, uznając ich za oficjalną mniejszość.
Polski akcent
W historii Ajnów zamieszkujących Hokkaido istotną rolę odgrywa również polski akcent. Stało się to za sprawą Bronisława Piłsudskiego – brata Józefa. Wsławił się on jako wybitny badacz zajmujący się etnografią ludów dalekiego wschodu. Z powodu działań wymierzonych przeciwko rosyjskiemu zaborcy, został wysłany na daleki wschód, na Syberię. Po zwolnieniu z wyroku rozpoczął badania tubylczej ludności – Ajnowie żyją nie tylko na Hokkaido, ale także min. na wyspie Sachalin, leżącej na samym wschodzie Rosji.
Bronisław Piłsudski z Ajnami: Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. 29/645/435
Polski badacz poświęcił lata swojego życia, by zapoznać się z kulturą i dziedzictwem tego niezwykłego ludu. Zbliżył się do nich tak bardzo, że jedna sam wziął za żonę kobietę imieniem Chuchusamma. Na początku XX wieku przebywał także w Japonii, gdzie nie tylko zajmował się samymi Ajnami, ale działał na rzecz niepodległości Polski, spotykając się z przedstawicielami japońskiego życia politycznego.
Bronisław Piłsudski dzięki swoim badaniom, a także otwartości względem Ajnów, do dziś cieszy się ich uznaniem i pamięcią. W wielu miejscach Hokkaido można znaleźć pomniki i popiersia upamiętniające polskiego badacza, a także jego wkładu w zgłębienie, ale również promocję kultury tego ludu.
Zimowa stolica Japonii
Położenie Hokkaido na samej północy japońskiego archipelagu sprawia, że tamtejsze warunki atmosferyczne wyraźnie odbiegają od tych panujących na pozostałych częściach państwa. Mamy tu do czynienia z klimatem umiarkowanie ciepłym – dlatego zazwyczaj można zaobserwować ostrą zimę, a także chłodne lato. Sprawia to, że na Hokkaido łatwo o spore opady śniegu.
Dzięki temu wyspa ta stanowi zimową stolicę Japonii. Ostatecznym potwierdzeniem tego stała się organizacja zimowych igrzysk olimpijskich w 1972 roku, w mieście Sapporo, leżącym właśnie na terytorium Hokkaido. Były to jedne z najdroższych igrzysk w historii, państwo japońskie w ramach ich organizacji zainwestowało ponad miliard dolarów. Dzięki tym wydatkom Hokkaido mogła wówczas pochwalić się bardzo nowoczesnymi obiektami sportowymi.
Symbol igrzysk olimpijskich w Sapporo: By 永井一正 - https://digital.la84.org/digital/collection/p17103coll8/id/18913/, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=125842570
Z drugiej strony Hokkaido szczyci się również swoim zalesieniem, dzięki czemu nazywana jest wyspą lasów. Cała Japonia jest państwem mocno zalesionym, jednak w przypadku północnego terytorium zwraca uwagę zwłaszcza skala relacji człowiek – las. Na jedną osobę przypada niemal hektar lasów. Sprawia to, że poza okresem zimowym, zieleń jest kolorem prawdziwie dominującym krajobraz wyspy.
Hokkaido dzięki swojej ludności, a także historii, która późno połączyła ją z pozostałą częścią Japonii, stanowi najbardziej wyróżniających się regionów wchodzących w skład Kraju Kwitnącej Wiśni. Dodatkowo dzięki panującym tam warunkom, wyróżnia się nie tylko kulturowo, ale także swoim klimatem czy ekosystemem, czyniąc Hokkaido zjawiskowym regionem.
Źródła:
- https://ank.gov.pl/wystawy/japonskie-szlaki-bronislawa-pilsudskiego/
- http://denali.geo.uj.edu.pl/~j.pociask/g_20_hokkaido.pdf
- I. Koiti, Brązowe popiersie..., [w:] "Etnografia Polska", t. LVIII, 2014, s 1-2.
- Keegan J. Cothern Traininng from empire and modernity: Japan’s development of Hokkaido from the 1870s – 90s, 2012 r.